Corona: risico verkleinen en het belang van een gezonde leefstijl

De kans om ernstig ziek te worden van COVID-19 verschilt sterk per persoon. Wetenschappelijk onderzoek laat zien dat vooral hogere leeftijd, roken, overgewicht, diabetes, hart- en vaatziekten en andere chronische aandoeningen het risico op ziekenhuisopname en sterfte vergroten.

Aan ouder worden kunnen we niets veranderen.
Maar hoe we ouder worden, hebben we wél in de hand.

Daar ligt de kracht van preventieve leefstijlgeneeskunde: het verkleinen van kwetsbaarheid, het versterken van het lichaam en het vergroten van veerkracht. Niet alleen bij corona, maar bij vrijwel alle welvaartsziekten die onze gezondheid en zorg belasten.

Roken en overgewicht: belangrijke beïnvloedbare risicofactoren

Roken

Uit grootschalig Brits onderzoek blijkt dat rokers een aanzienlijk hoger risico hebben op ernstige COVID-19-uitkomsten. Rokers hebben vaker een ziekenhuisopname nodig en een grotere kans om te overlijden dan niet-rokers.

Stoppen met roken is daarmee één van de meest effectieve leefstijlinterventies die iemand kan doen — voor longen, hart, bloedvaten én weerstand.

Overgewicht en obesitas

Ook overgewicht (BMI ≥25) en vooral obesitas (BMI ≥30) verhogen het risico op een ernstig ziekteverloop. Tijdens de eerste coronagolven zagen Nederlandse intensivisten dat mensen met obesitas sterk oververtegenwoordigd waren op de intensive care. Internationaal onderzoek bevestigt dit beeld: obesitas gaat gepaard met chronische laaggradige ontsteking, verminderde longcapaciteit en een zwaardere belasting van het immuunsysteem.

Het goede nieuws: gewicht, spiermassa en conditie zijn beïnvloedbaar, ook op latere leeftijd.

Leefstijl, voeding en immuniteit

Ons immuunsysteem functioneert niet los van ons dagelijks leven. Het wordt voortdurend beïnvloed door wat we eten, hoe we bewegen, hoe we slapen en hoeveel stress we ervaren.

Een leefstijl met:

• volwaardige, onbewerkte voeding,

• regelmatige beweging,

• voldoende slaap en herstel,

• weinig of geen alcohol,

• en niet roken,

ondersteunt een evenwichtige immuunrespons.

Observationele studies laten zien dat tekorten aan micronutriënten zoals selenium en zink vaker voorkomen bij mensen die ernstig ziek worden van COVID-19. Dit betekent niet dat supplementen op zichzelf ziekte voorkomen, maar het onderstreept het belang van goede voedingskwaliteit en het voorkomen van tekorten.

Wat voor iedereen geldt, gevaccineerd of niet:
een gezonde leefstijl draagt bij aan betere weerstand en algehele gezondheid, altijd.

Immuniteit: antistoffen én T-cellen

Na een besmetting met SARS-CoV-2 reageert het lichaam op meerdere manieren. In een vroege fase ontstaan vaak IgM-antistoffen, later gevolgd door IgG-antistoffen, die langer aantoonbaar kunnen blijven. Daarnaast speelt T-cel-immuniteit een belangrijke rol, vooral bij bescherming tegen ernstige ziekte.

Belangrijk om te weten:
de aanwezigheid van antistoffen betekent niet automatisch volledige of blijvende bescherming. Bescherming verschilt per persoon, per virusvariant en neemt in de tijd af. Het immuunsysteem is dynamisch en wordt continu beïnvloed door leefstijl en gezondheidstoestand.

Preventie: meer dan één maatregel

Gezondheid beschermen vraagt om meerdere lagen van preventie. Denk aan:

• medische preventie,

• tijdige en passende zorg,

• en — als fundament — een gezonde leefstijl.

Wanneer gesproken wordt over medische preventie, zoals vaccinatie, wordt daarbij vaak de term “waar geïndiceerd” gebruikt. Dat betekent: gericht inzetten bij mensen voor wie de verwachte gezondheidswinst duidelijk groter is dan de mogelijke risico’s.. In de praktijk houdt dit in dat vaccinatie vooral wordt aanbevolen voor

• 0uderen,
• mensen met chronische aandoeningen,
• mensen met een verhoogd risico op een ernstig ziekteverloop.

Voor jonge, gezonde mensen zonder risicofactoren kan de afweging anders uitpakken. “

Waar geïndiceerd” betekent dus maatwerk, gebaseerd op leeftijd, gezondheidstoestand en individuele risico-inschatting — niet een one-size-fits-all benadering.

Een gezonde leefstijl staat los van deze medische keuzes en is voor iedereen van waarde. Zij vormt de basis waarop andere vormen van preventie kunnen steunen.

Waarom geldt COVID-19 niet als internationale vaccinatieverplichting?

• Het internationale gele vaccinatieboekje is een instrument van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) en is bedoeld voor ziekten waarvoor een stabiel, langdurig effectief vaccin bestaat dat besmetting en internationale verspreiding daadwerkelijk voorkomt, zoals bij gele koorts.
• Voor COVID-19 ligt dat anders. De huidige vaccins beschermen vooral tegen ernstige ziekte en sterfte, maar voorkomen besmetting en overdracht niet structureel. Daarnaast is de bescherming tijdelijk, variantafhankelijk en neemt zij in de tijd af, waardoor herhaalvaccinaties nodig zijn.
• Ook ontbreekt een wereldwijd uniforme vaccinatiestrategie: landen verschillen in gebruikte vaccins, doseringen en geldigheidsduur. De WHO adviseert daarom sinds 2021 om COVID-19-vaccinatie niet verplicht te stellen voor internationaal reizen.
• De tijdelijke coronapaspoorten waren noodmaatregelen in een uitzonderlijke fase en vielen niet onder het internationale vaccinatieregime. Inmiddels zijn deze maatregelen wereldwijd grotendeels afgeschaft.
• Samengevat: COVID-19-vaccinatie is belangrijk voor individuele bescherming, maar voldoet niet aan de criteria voor een internationale vaccinatieverplichting.

Samenvattend

• Deze pandemie heeft één ding glashelder gemaakt:
  gezondheid is geen vanzelfsprekendheid.
• Wie investeert in een gezonde leefstijl:

• verkleint zijn kwetsbaarheid,

• vergroot zijn weerbaarheid,

• en bouwt aan gezondheid voor de lange termijn.

• Je hoeft het niet perfect te doen.
  Je hoeft het niet alleen te doen.
  Maar elke stap telt. Gezonder eten, meer bewegen, stoppen met roken, beter slapen en beter omgaan met stress zijn geen kleine dingen. Het zijn keuzes die je lichaam versterken — vandaag én morgen.

Bronnen (selectie)

• Thorax (BMJ) — roken en COVID-19

• Obesity Reviews — obesitas en ziekte-ernst

• Nature, Science, NEJM — SARS-CoV-2-immuniteit

• WHO, ECDC, RIVM

• Nutrients, Biological Trace Element Research — micronutriënten