Niet gecategoriseerd

Jouw peuk, jouw keuze, jouw cirkel van invloed – waarom stoppen met roken zoveel belangrijker is dan je denkt

23 november 2025 · gezond2025coach

Soms komt een verhaal zó onverwacht binnen, dat het je wereld een stukje kantelt.
Bij mij gebeurde dat toen ik deze week in The Guardian las over een Zweedse stad waar kraaien – ja, gewone zwarte kraaien – vrijwillig sigarettenpeuken opruimen.
Sigarettenpeuken die wij mensen achterlaten.

En ineens dacht ik: zie je wel… we hebben elkaar nodig.
Mensen onderling.
Mensen en dieren.
En vooral: mensen en hun eigen keuzes.

Want stoppen met roken gaat niet alleen over jouw longen, jouw conditie of jouw risico op kanker.
Het gaat óók over je kinderen. Je kleinkinderen. Het water dat ze drinken, de bodem waarop ze spelen, de dieren in ons ecosysteem.

En ja… zelfs kraaien kunnen ons laten zien hoe slim en hoopvol de wereld kan zijn – als wij de eerste stap zetten.

Giftig microplastic

Ik hou ervan om het concreet te maken. Feiten helpen. Ze geven richting.

Dus laten we scherp beginnen:

75% van alle peuken belandt in de natuur.

Jaarlijks gaat het wereldwijd om 4 biljoen peuken.

In Nederland alleen al ruim 4,5 miljard per jaar.

Peuken vormen 32–62% van al het zwerfafval, afhankelijk van het land.

Sigarettenfilters zijn plastic (celluloseacetaat) en vallen uiteen in micro- en nanoplastics.

Dus dat kleine dingetje waar je je voet op zet terwijl je naar je auto loopt?

Dat is gevaarlijk afval (Science of the Total Environment, 2024).

Elke peuk bevat:

nicotine
teer
zware metalen (cadmium, lood)
polycyclische aromatische koolwaterstoffen
duizenden chemicaliën.

Onder laboratoriumomstandigheden kan één peuk 1.000 liter water meetbaar vervuilen.

Vérstrekkende impact

Als leefstijlcoach én medisch erkend stoppen-met-roken coach zie ik elke dag hoe roken lichamen beschadigt. Maar de schade in het milieu? Die raakt ons allemaal – ook wie nooit één sigaret heeft aangeraakt. De impact van roken is vérstrekkend.

Het afval (de troep in peuken) komt in ons eten, ons water en onze kinderen. Filters vallen uit elkaar in minuscule plasticvezels. Die vezels trekken gifstoffen aan zoals een magneet. Ze zitten:

in oppervlaktewater
in zeedieren
in landbouwgewassen
in drinkwater
in ons lichaam.

Tol wereldwijd en in ons land

Roken eist wereldwijd miljoenen rechtstreekse doden per jaar, meer dan oorlogen, meer dan hongersnoden. Ik kan me er zó over opwinden. Het gaat om:

7,37 miljoen direct door roken
1,3 miljoen door meeroken
2,5 miljoen kankerdoden per jaar door roken
Roken veroorzaakt 1 op de 4 kankerdoden (American Cancer Society)

In Nederland:

20.000 doden per jaar (RIVM)

7.500 longkankerdoden per jaar

Wrange paradox...

En als je nog wat dieper kijkt zie je een wel heel erg wrange paradox:

We stoppen enorme aantallen proefdieren en miljarden euro’s in nieuwe kankermedicatie – terwijl we tegelijkertijd een gigantische, volledig vermijdbare golf van kanker en andere ziekten blijven creëren door roken én de milieuvervuiling eromheen.

Vanuit volksgezondheidsperspectief laten deze cijfers eigenlijk maar één harde conclusie toe: tabaksontmoediging en rookstop leveren véél meer gezondheidswinst én dierenwelzijn op dan welke nieuwe kankermedicatie dan ook.

Wereldwijd worden naar schatting 115 miljoen proefdieren per jaar gebruikt in de biomedische research. Binnen de Europese Unie gaat het jaarlijks om ongeveer 1 miljoen dieren die specifiek worden ingezet voor kankeronderzoek.

Ook in Nederland liggen de aantallen hoog: jaarlijks worden er naar schatting 100.000 dieren gebruikt voor onderzoek naar kanker.

Het gaat daarbij vooral om muizen en ratten, maar ook honden en apen worden ingezet om nieuwe medicijnen te ontwikkelen tegen ziekten — waaronder kankersoorten — waarvan een aanzienlijk deel door roken wordt veroorzaakt. Muizen, ratten, honden, apen. Allemaal ingezet om medicijnen te ontwikkelen tegen ziekten waarvan een groot deel door roken veroorzaakt wordt. Een harde, ongemakkelijke realiteit. En toch hoort dit erbij. Jouw rookstop redt dus niet alleen jouw eigen lichaam – het spaart ook dierlevens aan de achterkant van het systeem.

Kraaien schieten te hulp

En dan... komen ineens kraaien als hoopvolle noot tussen al deze cijfers. In Zweden is een opmerkelijk project gaande, een samenwerking tussen mens en dier. Het is een pilot in de stad Södertälje waarbij kraaien de mens sigarettenpeuken opruimen in ruil voor pinda's.

Hoe werkt het? Bekijk hier het filmpje
Kraai laat een peuk in een automaat vallen
De machine herkent het celluloseacetaat-filter
De kraai krijgt één pinda
Andere kraaien kijken, leren, kopiëren

Collectieve intelligentie in actie! Geweldig. Uiteraard is er ook kritiek van milieuactivisten “Wat zielig voor de vogels!” “Ze komen in aanraking met gif!” Terechte opmerkingen. Maar laten we even het hele plaatje erbij pakken

In het Zweedse project is dierenwelzijn leidend
Kraaien eten de peuken niet op
Ze vervoeren ze enkel
Er is voortdurend monitoring
De blootstelling is vele malen lager dan de schade die andere dieren oplopen door peuken in het wild. De farmaceutische industrie gebruikt miljoenen dieren per jaar voor kankeronderzoek, terwijl stoppen met roken jaarlijks 2,5 miljoen kankerdoden wereldwijd zou kunnen voorkomen. Dáár mag de morele verontwaardiging wat mij betreft ook wel eens heen!

De farmaceutische industrie gebruikt miljoenen dieren per jaar voor kankeronderzoek, terwijl stoppen met roken jaarlijks 2,5 miljoen kankerdoden wereldwijd zou kunnen voorkomen. Daar mag de morele verontwaardiging wat mij betreft óók wel eens heen!

Andere dieren die ons helpen

Kraaien zijn niet de enige intelligente helpers uit het dierenrijk.

1. Honden die kanker ruiken
Ze herkennen tumoren in adem en urine met 90% nauwkeurigheid.

2. Dolfijnen die drenkelingen redden
Documented cases: dolfijnen die mensen tegen haaien beschermen.

3. Bijen die explosieven kunnen detecteren
Ze worden getraind op geurpatronen.

4. Ratjes die landmijnen opsporen
De “HeroRATs” in Afrika redden jaarlijks duizenden levens.

5. Paarden die mentale stress spiegelen
Equine therapy is wereldwijd erkend in traumazorg.

Zie je? Dieren en mensen zijn geen gescheiden werelden.
We zijn verbonden.
We hebben elkaar nodig.

Jouw cirkel van invloed

Terug naar jou. Jouw peuk. Jouw keuze. Jouw cirkel van invloed.

Ik ga het heel simpel maken:

Stoppen met roken redt levens.
Niet alleen jouw leven.
Maar ook dat van dieren, kinderen, ecosystemen en de toekomst.

Concrete winst voor mens, dier en milieu

Een sigarettenpeuk die níet op de grond belandt, betekent dus winst voor mens, dier én milieu.

vervuilt geen 1.000 liter water,
verandert niet in microplastic,
komt niet terecht in de maag van vissen en andere dieren,
kost de samenleving geen 9–20 cent aan schoonmaakkosten,
en draagt niet bij aan extra kankeronderzoek waarvoor dierenlevens nodig zijn.

Een sigarettenpeuk die níet op de grond belandt, betekent dus winst voor mens, dier én milieu.

Kortom, dit is niet alleen een gezondheidsverhaal – maar een samenlevingsverhaal.

Een sigarettenpeuk die níet op de grond belandt, is dus een kleine daad met grote gevolgen.

Mensen kunnen elkaar kapotmaken — dat zien we elke dag.
Maar we kunnen elkaar óók optillen. En dat zie ik ook dagelijks, in mijn praktijk:

de vader die stopt voor zijn dochter,
de moeder die stopt omdat ze het goede voorbeeld wil zijn,
de vrouw die stopt omdat haar partner COPD heeft,
de man die stopt omdat zijn kleinkind zei: “Opa stinkt.”

Kleine keuzes, grote impact.
Voor jezelf, voor elkaar, voor de wereld om ons heen.

👉 Ook jij kunt bijdragen. Je kunt zoveel méér betekenen. Voor jezelf, voor je naaste en voor de wereld om je heen. Door te stoppen met roken gaat je gezondheid erop vooruit en je bespaart handenvol geld. De begeleiding die wij bieden kost jou alleen tijd en inzet. Je zorgverzekeraar betaalt de coaching en de hulpmiddelen. 7 van de 10 clienten die bij begeleiden komt binnen 3 maanden van het roken af. Daar wil je toch bijhoren? Mijn team en ik staan voor je klaar als je eraan toe bent, om je te begeleiden bij de eerste stap. Neem contact op. We zijn er voor je.

Meer inspiratie nodig? Bestel mijn gratis e-book De 12 basics voor een gezonder leven via SHOP gezondeleefstijlcoach.nl

© Rosaline Ratering-McDonald / Gezondeleefstijlcoach.nl
Medisch geaccrediteerd stoppen-met-roken coach en leefstijltrainer aangesloten bij de Vereniging arts en leefstijl.

rosaline mcdonald

--------------------------------

Geraadpleegde bronnen voor dit artikel o.a.±

American Cancer Society. (2022). Cancer facts & figures. American Cancer Society.

Bird, J. (2015–2017). The CrowBox project: An operant conditioning device for corvid cognition research. CrowBox Research Initiative.

Carrington, D. (2022, 1 februari). Swedish crows could be trained to pick up cigarette butts in exchange for food. The Guardian. https://www.theguardian.com/environment/2022/feb/01/swedish-crows-pick-up-cigarette-butts

Emery, N. J., & Clayton, N. S. (2004). The mentality of crows: Convergent evolution of intelligence in corvids. Science, 306(5703), 1903–1907. https://doi.org/10.1126/science.1098410

European Commission. (2020). Report on the statistics on the use of animals for scientific purposes in the Member States of the European Union in 2015–2017. Publications Office of the European Union.

GBD 2019 Diseases and Injuries Collaborators. (2020). Global burden of 369 diseases and injuries in 204 countries and territories, 1990–2019. The Lancet, 396(10258), 1204–1222.

Keep Sweden Tidy Foundation. (2019–2023). Annual litter composition reports. Håll Sverige Rent.

Osvath, H. (2022). Expert commentary on corvid cognition and welfare in urban projects. Lund University Department of Cognitive Zoology.

Reuters Sweden. (2022). Swedish startup trains wild crows to collect cigarette butts. Reuters Scandinavia Newswire.

Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM). (2023). Roken: Gezondheidsrisico's, sterfte en statistieken Nederland. RIVM.

Science of the Total Environment. (2024). Cigarette butts as a source of microplastics and chemical contamination: A systematic environmental toxicology review. Science of the Total Environment, 901, 165902.

Sharma, R., et al. (2022). Tobacco smoking–attributable cancer deaths and disability-adjusted life years worldwide, 2019. Cancer, 128(6), 1185–1197. https://doi.org/10.1002/cncr.34098

Taylor, K., Gordon, N., Langley, G., & Higgins, W. (2008). Estimates for worldwide laboratory animal use in 2005. ATLA—Alternatives to Laboratory Animals, 36(3), 327–342.

Taylor, K., Rego, L., & Weber, R. (2016). Worldwide animal use statistics for cancer research. ALTEX, 33(3), 341–347.

The Tobacco Atlas. (2022). The Tobacco Atlas, 7th edition. Vital Strategies & American Cancer Society. https://tobaccoatlas.org

World Health Organization. (2023). Tobacco fact sheet. WHO. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/tobacco

Van Santen, R., de Korte, D., & Mei, N. (2020). Environmental pollution by cigarette filters and plastic fiber release. Journal of Hazardous Materials, 392, 122271.-

Crow Pilot Södertälje

Corvid Cleaning. (2022). Crow cleaning pilot project Södertälje: Technical overview & animal welfare monitoring. Corvid Cleaning AB. (Interviews en projectdocumentatie; beschikbaar via Södertälje Kommun & Corvid Cleaning media-uitingen.)

Günther-Hanssen, C. (2022). Interview over het Crow Cleaning-systeem en operante conditionering bij wilde kraaien. Södertälje Kommun / SVT Nyheter. (Primary-source interviewmateriaal.)

Reuters Sweden. (2022). Swedish startup trains wild crows to collect cigarette butts. Reuters Scandinavia News Service.

SVT Nyheter. (2022). Kråkor tränas att plocka cigarettfimpar i Södertälje. Sveriges Television. https://www.svt.se